Öncelikle bir konuyu tekrar vurgulayalım. Kişisel marka olmak bir bilim dalı, bir disiplin, bir öğreti filan değildir aslında. Sosyal hayattaki duruşumuzun bir simgesidir. Bazıları için güçlü bir ikon halini alır, bazıları için ise zayıf. Bazıları daha geniş yelpazede marka olur, bazıları ise kendi çapında. Bazıları birçok konuda söz sahibi olabilir, bazıları ise belli konularda ya da bir konuda daha fazla ön plana çıkar. Kişilik ve davranış tipleri de bildiğiniz gibi şartlara göre değişebiliyor. Birçok “ben”i terk etmek de kolay olmuyor hayatta.

Tom Peters 1997 yılına bu ifadeyi kullanana kadar kişisel markalaşma yok muydu yani? Vardı tabi ki fakat kavram bu değildi. Kişisel gelişim tarihi ve eleştirisi yazıldı geçenlerde Newsweek Türkiye’de Ayçin Noyan tarafından. İnsanoğlunun kendini tanımasından, pozitif düşünmeye varana kadar  tüm tavsiyeler son iki yüzyılda mı çıktı yani? Yok böyle bir şey. İlk insan yaratıldığı günden bu yana sorgulanmaya başlandı bu gibi konular. Din, toplumsal gelenekler, psikoloji, sosyoloji ve hatta biyoloji neyi anlatıyor bize? Tabi ki insan gibi bir insan olmayı ve kıvamında, dengeli bir hayat yaşamayı anlatıyor hepsi. İlk kişisel gelişim kitabı diye bilinen, 1859’da Samuel  Smiles’ın yazdığı Self-Help kitabından bahsediliyor. Tamam iyi hoş da bizim kültürümüze bakarsak Yunus Emre, Mevlana ne anlatmıştı ta eskilerde. Masal mı yoksa! 

Hangi kültürde nasıl algılanırsa algılansın ama ortada bir kavram ve altında yatan derin bir anlam var. Herkes de bu anlamın ve bu anlamı da aksiyona dönüştürerek üç günlük dünya da mutlu olmanın peşinde.

Doğduğumuz andan itibaren gelişmeye çalışırız. Önce ailemiz yardım eder, sonra kendi gayretlerimiz ve çevremizin desteği ile öğrenerek, tecrübe kazanarak devam ederiz hayata. İster iş dünyasından ister özel yaşamımızdan rol-model kişiler belirleriz kendimize. Bunların çoğu özenti, imrenme hatta kıskanma duygularıyla ortaya çıkar.  Hayaller kurarız, hedefler belirleriz, çok çalışırız, belki de hırsımızın esiri oluruz. Kim nasıl adlandırır bilemem ama bana göre “marka insan” olmak için yola çıkılmıştır zaten. Yola çıktığımızda, trafik kurallarına ihtiyaç olduğu fark edilir. Eğitimler, seminerler, kitaplar, mentorler, koçlar, danışmanlar v.s. derken daha verimli yöntemler keşfetmeye çalışırız. Tüm bu çabalar bizi hangi noktaya getirir? Tabi ki sosyal platformlarda marka boyutları daha fazla dikkat çeken bir kişi hailine geliriz. Yeterliliklerimiz, stillerimiz, standartlarımız, mesajlarımız v.s. yansıttığımız her şey başkalarının algı dünyasında daha belirgin hale gelir. Tüm bunları plansız, çaba göstermeden, belli adımları uygulamadan yapmak mümkün mü? Eğer Allah’ın özel kulu olarak bir mucize gerçekleşmeyecekse, tabi ki imkansız.

Demek ki marka olmak için yola çıkmasak da çabalarımız bizi o noktaya götürüyor. Yola çıktıktan sonra kişisel markalaşma adımlarına dikkat edersek yine bizi o noktaya götürüyor. Diyelim ki pek hazzetmiyoruz “kişisel gelişim”, “kişisel markalaşma” gibi ifadelerden ve bu yazılanları çizilenleri siz zaten hakkıyla yerine getiriyorsunuz. O zaman zaten yeni kavramlara ve anlamlara ihtiyacınız yok demektir. Herkes önünüzde saygıyla eğiliyordur diye kabul ediyoruz.

Bir örnek vereyim. Bir şirkete gidin, üst ve orta kademe yönetim kadrosunu toplayın. Çok basit kişilik ve davranış testlerinden bazılarını uygulayın ve onlara “kim” olduklarını anlatın. Sonra da hem özel hem de iş hayatlarında başarı sağlamaları için tavsiyelerde bulunun. Bu insanların yaşları da büyük ihtimalle 35 ve yukarısı olacaktır zaten. Göreceksiniz ki daha kendilerini tanımayan, ilişkilerindeki algı dünyasını fark edemeyen, okumayan, araştırmayan bu konular üzerine kafa yorarak kendi yol haritalarını çizmeyen bir sürü insanla karşılaşacaksınız. İş, hava atmaya, güç gösterisinde bulunmaya ya da sadece paraya odaklanmaya gelince ellerine su dökülmez bunu herkes bilir. Emin olun bu insanlar da “kişisel marka olmak için yola çıkmaya gerek yok canım” diyenlerdendir.

Merakımı mazur görün lütfen. Dini ilimler ve bilginlerin öğretileri desek pek de öyle içine daldığımızı ve uyguladığımızı söylersek yalan olur değil mi? Eğitim seviyemizin ve yabancı dil seviyemizin de pek yukarılarda olmadığını düşünürsek yabancı kültürden TV ve internet dışında pek faydalandığımız da söylenemez. Konunun uzmanı olan, yıllardır danışmanlık yapan, eğitimler veren, yazılar yazan insanlara gidin sorun yaptıklarınızın karşılığını alabiliyor musunuz “hem manevi hem de maddi anlamda” diye? Size büyük tepkisizlik, vurdumduymazlık ve maddi olarak değersiz görülme gibi serzenişlerde bulunacaklardır eminim. Lütfen çizdiğim bu olumsuz tabloyu yanlış anlamayın. Dünyadaki trendleri, gelişmeleri nerdeyse 15-20 yıl geriden takip eden memleketimin insanları markalaşmak için yola çıkmayacak da ne yapacak! Evet yeni kavramlar bulunacak, yeni anlamlar tartışılacak, yeni ufuklar çizilecek ve düşünmeyi erdem bilen nesiller yetişecek. 

Ve tabi ki yapay, reklam kokan, popüler kültürün esiri, kasıntı davranışlar sergilemeden. Usulünce, edebince, sindirerek, çok konuşmadan ısrarla uygulayarak ve yola devam ederek. Bu yolda olan ve çabalayanlara selamlarımı ve başarı dileklerimi iletiyorum. Marka Sizsiniz bu konuda elinden gelen desteği sağlamak için hep yanınızda olacak.

Saygılarımla.

- Emir verdi: Tavsiye etti ama emir gibiydi aslında. “Mutlu olmak ve başarmak istiyorsan marka olmak zorundasın” dedi.

- Saygı sundu: Evrendeki en muhteşem özelliklerle donatılan insanın, öncelikle insan olarak saygıyı hak ettiğini gösterdi. Kişisel markalaşma çabaları ile bu saygınlığının daha da artacağını anlatmaya çalıştı.

- Yöntem gösterdi: Davranışlarımızın düşüncelerimizle şekillendiğini ve her konuda ilk çıkış noktasının insanın kendisi olduğunu anlatmaya çalıştı.

- Faydalı olun: İnsanın hem kendisine hem de çevresine markalaşarak daha faydalı olacağını vurguladı.

- Reklamın gücü: Kabuğunuza çekilmeyin, sahnede olun, güçlü ve zayıf özelliklerinizi keşfederek sürekli kendinizi sunun, pazarlayın, reklamınızı yapın dedi.

- Trend/Moda etkisi: Trend, moda olarak yaşamımızı etkileyen her olguyu yine insanların ürettiği ve takip ettiğini ama “insan gibi insan” olmanın modasının hiç mi hiç geçmeyeceğini hatırlattı.

Ve tüm bu verdiği mesajlarla bir çığır açtı. Değişik açılım ve algılamalarla kişisel markalaşma üzerine bir çok kitap ve makale yazıldı. Ve hala da devam ediyor. En derin saygı ile teşekürlerimi sunuyorum Tom Peters’e.

Sevgiler.

Bu tanıtıma ek olarak bir soru ile konuya devam edelim. “brand you” kavramı ile kişisel markalaşmayı ( personal branding ) olarak yaşamımıza katan kim? Tabi ki Tom Peters. On yıldan fazla oldu oldu “ the brand called you” kitabını yazalı.

Peki, JCI’ı tanıyana kadar ya da Tom Peters’ten bu ifadesini duyana kadar bizim ve başka ülkelerin kültürlerinde de “insana saygı” yok muydu? Tabi ki vardı, hem de en güzel anlatımlarla. Sadece pazarlamanın gücünü kişisel yaşama yansıtan, bireyin özgürlüğüne değer veren, insan varlığını derinlemesine inceleyen  kültürler bu kavramı daha çok ön plana çıkardı. Ticari çıkarlar için olsa dahi bu argümanlarını insanlara hatırlatmak, dikkatini çekmek büyük hizmet.

Biz ne yaptık? Hangi liderimizi, hangi sanatçımızı, hangi yazarımızı, hangi bilim adamımızı, hangi din adamımızı, hangi teknik insanımızı, hangi öğretmenizi ön plana çıkardık, takdir ettik, destekledik ve dünyaya sunduk? Hangimiz yaşamımızdaki insanlara hiç çıkar düşünmeden takdir ve övgü mesajları gönderdik? Çocukluktan başladık dövmeye, kızmaya, kısıtlamaya büyüyünce de bir birimize çelme takarak yolumuza devam ettik. Ve sonunda da “vay be, elin gavuru yapmış” dedik. Ne eğitim sistemimizi değiştirdik ne de psikolojik yaklaşımlarımızı. Sonuçta dünyayı en az 20-30 yıl geriden takip eden, kendi coğrafyasını, medeniyetini anlamayan, tarihini bilmeyen, insanı önce insan olduğu için sevmeyen bir topluluk haline geldik.

Değer vermiyoruz arkadaşlar, saygı duymuyoruz. Hatayı, hemen adaletsizce cezalandırıyor, başarıyı da kıskanıyoruz. “Marifet iltifata tabidir” cümlesindeki kökü eski dilde olan şu üç kelimeyi dahi anlamıyor yeni nesil. Savaş ve tüketim pazarlamasının kuklaları gibiyiz. Sevmiyoruz ne kendimizi, ne de başkalarını. Hatta yaşamı dahi. Yapmacık gülücükler dağıtıyor, bin bir çeşit alt kişiliklerle geçiştiriyoruz hayatı. Biri bizi övmeye başlarsa “kesin bir çıkarı vardır” diyoruz. Birini övmeyi düşünecek olsak “aman, benim ondan neyim eksik, o beni takdir etsin” diyoruz. Kapalı yaşıyoruz, kapılarımızı sadece azıcık açarak ilişkilere çok dar bir çerçeveden bakıyoruz. Algılarımızın ve başka algıların peşinden sürükleniyoruz.

İnsan, algıladığınız tüm varlık dünyasında yaratılırken dahi en fazla takdir edilecek özelliklerle yaşama başlıyor. Ve insanın önce kendini sevmesi, keşfetmesi ve kalbindeki hazineleri çevresine faydalı bir şekilde sunması isteniyor. Tüm dinlerde de, tüm dillerde de bu söyleniyor.

Ne olur, kendinize, çevrenize övgüler yağdırın. Her insanı kendi yetiştiği ortama, kişilğine, karakterine, kabiliyetlerine göre objektif bir şekilde değerlendirin, kabul edin, kabullenin. Kollektif bilincin, kişisel bilinçlerden oluştuğunu unutmayın. Tarihi, insanların, hatta birkaç insanın yazdığını hatırlayın. Bu medeniyetin beşiğinde büyüyen Mevlana’yı, Yunus Emre’yi, Hacı Bektaş Veli’yi dinleyin, anlamaya çalışın. Mavi yakalı, beyaz yakalı v.s. diyerek yaşamınızı fil dişi kulelerinde geçirmeyin. Bizi her öven kişi için “acaba ne çıkarı var” diye düşünmeden ilk fayda teorisini uygulayın.

Marka Sizsiniz diyerek bunu yapmaya çalışıyorum. Amacım kimseyi şımartmak değil.Tam tersi, hedef gösteriyorum, sorumluluk yüklüyorum ama saygı duyarak, hikayeleriniz takdir ederek yola çıkıyorum.
2009’da ve sonrasında da daha çok takdir etmeniz ve edilmeniz dileği ile.

Saygılarımla.