Bu iki kelime hiç de hava atmak için kullanılacak kavramlar değil. Hani modaya, trende uyalım da internet  girişimcisi olalım ya da sosyal sorumluluk kampanyaları uygulayalım gibi. Girişimci aslında sosyal sorumluluk hisleriyle de yola çıkar sadece para kazanmak için değil. Yani insanlara faydalı bir şeyler sunmak ister. Sosyal sorumluluk da bireyin aksiyonundan başlayarak topluma olumlu anlamda yön veren bir hareket gibi devam etmelidir. Bizim kültürümüzde de esnaf olmanın etik kuralları bir çok yerde belirtilmiştir ama en akılda kalanı Ahilik teşkilatı, yani Şeyh Edebali’nin vicdan ve akıl kokan sözleridir.

Girişimci yalnızdır, aklına koyduğu proje fikrini gecenin bir saatinde eşinin yanında bulur ama yine de yalnız bulmuştur ve düşünmeye başlamıştır işte. Ama bu yalnızlığın en yakınlardan başlayarak değerlendirilmesi, enine boyuna tartışılması, mümkünse devamı için destek, anlamsız ise bırakılması için tavsiyelerde bulunulması gerekmektedir. Gelin görün ki hem maddi anlamda, hem de “düşünce tarzı” anlamında engellemeler başlar. En başta “saçmalama, doğru işine git, para kazan, kocaman adam oldun, ne evin var ne de araban, senin etin ne budun ne ki” gibi sözlerle ilk raund başlar. Ve bilirsiniz sayısı artan raundlar isterse girişimcinin cebinde milyon dolarlar olsun “hevesi” söndürür.

Çok iyi ve sosyal sorumluluğa katkıda bulunan projeler yaptığı halde şirketindeki üst yönetim ve arkadaşlarından bir kelime dahi takdir duymayan insanlar vardır emin olun. Kaç anne baba vardır ki çocuğunun girişim hayallerini, yardım etmeye gücü olmasa bile bari dinleyen, anlayışla yol göstermeye çalışan? Kaç insan vardır ki yola çıkan girişimciye hiçbir yardımda bulunamıyorsa bile içinden iyi dilekler, dualar gönderen? Bunları bırakın “vay be, adam parayı kıracak şimdi, benden akıllı da değil” diyerek önce nazar etmeye, hızını alamayarak kösteklemeye çalışan daha çok kişi bulabilirsiniz.

Şu andaki görüntü, özellikle teknolojiye ve internete dayalı girişimlerde “bir avuç” insan görüntüsü. KOBİ’lere kredi-hibe verenler var ya, bilmezler mi ki girişime başlayan kişinin daha şirketi bile yoktur. Olsa bile “en az bir yıllık” gibi şartlar da var bilirsiniz. Sonra Teknoparklar, Kosgeb, Tübitak v.s. gibi kuruluşların süreçlerinin de ömür törpüsü gibi olması nedendir? Krize çare bulmaya çalışmak güzeldir ama bir de “şu gençler ne yapıyor” diye kulak kabrtsa birileri iktidardan hoş olmaz mı? Okullardaki müfredatları daha girişimci, proje yürütücü ve analizci detaylarda yönlendirsek de üniversiteden sonra iş başa düştüğünde şok olmasa yeni yola çıkanlar.

Evet, girişimciler hem maddi hem de manevi anlamda “diğer” diyebileceğimiz insan tiplerinden destek görmüyorlar diyelim. Peki kendi tiplerinden, yani girişimci arkadaşlarından ne kadar destek görüyorlar acaba? Ha, diyeceksiniz ki, herkes kendi derdiyle meşgul, kimin derdinden kime ne! Yok öyle arkadaşlar, bence girişimciler için en büyük sosyal sorumluluk önce kendileri gibi yola çıkanlara destek olmaktır. Bu da sadece sosyal medyada abone olmakla, “like” yapmakla, birkaç yorum yazmakla olmuyor. Bunlar da tabi ki bir şey ama bir de Burak Büyükdemir gibi organizasyonlar kuranları, Uğur Özmen hocam gibi yol gösterenleri, yardım edenleri düşünün. Destek olmak için her zaman yapılabilecek daha fazla bir şeyler vardır eminim.

Çok güzel gelişmeler var, biliyorum ve umutluyum ama çook gerilerden geldiğimiz de ortada. Yarış yapmıyoruz, hırs yapmıyoruz yanlış anlaşılmasın. Adam akıllı, ayakları yere basan işler yapmak istiyoruz tabi ki! Ama girişimci isek önce kendimize bakalım. Bencillik havuzumuzun derinliğini, hep bana Rabbena tavırlarımızın baskınlığını ölçelim. Bu yazı da şikayet yazısı gibi ama artık şikayet etmeyi bırakalım. Yakın ve uzak her tehlikeye karşı nakit yönetimimizden, geliştirme stratejilerine varana kadar daha akıllıca davranalım. Zaten çevrenizde “bak ben sana söylemiştim batacaksın diye” demeyi bekleyen o kadar kendini bilmez var ki!

Ayağa kalkın, miskin miskin oturmayın bilgisayar karşısında ve yola çıkın. Hem kendi girişiminizin reklamını yapmak hem de diğer arkadaşlarınıza destek olmak için. Girişimci bir gün ölecekse oturduğu ya da yattığı yerde ölmez. Ayakta ölür, yolda ölür. Aksiyoner insan olmak, sosyal sorumluluğu yeni nesillere aşılamak da ancak böyle olur. 

Saygılarımla.

Facebook sadece erkek/kız arkadaşı bulmak, Linked-in sadece iş bağlantısı kurmak, Xing sadece farklı insanlar tanımak için değildir. Twitter sadece şu anda ne yaptığını yazmak, Friendfeed de sadece bilgi paylaşmak için değildir. Bir çok insan yaşamda kaçırdıkları bir çok detayı buralarda bulabildiği için yüz milyonarca kişilik kayıtları hatta paralı abonelikleri olmuştur. 

Gerçekten ihtiyaç mı, yoksa yapay şekilde pompalanan ihtiyaçlar mı? Bana göre yapay olanlar bir süre sonra batıyor zaten. Yani kimseyi daha fazla kandıramıyorlar. Bu zorunlu ve detay ihtiyaçları birkaç madde çerçevesinde toplayabiliriz; 

-  İlişkide olduğumuz ve olmamız gereken insanları takip etmek istiyoruz. O kişiler hakkında sürekli güncellenen bilgilere ulaşmak ve sürekli bağlantıda kalmak istiyoruz.

-   Yaşadıklarımızı, bildiklerimizi, düşündüklerimizi paylaşmak istiyoruz. Bir çeşit “iz” bırakmak istiyoruz bir yerlere, insanlığa faydalı olsun diye.

-    İletişim bu derece hızlı olunca “an”lık ne yaptığımızı ve başkalarının da ne yaptığını merak ediyoruz.

-  Bloglar, yazılar, “podcast”ler, videolar, resimler, müzikler v.s. derken sosyal medyada kendimize özel bir şöhret alanı yaratmak istiyoruz. 

Bu uygulamaların tümü bir yandan rahatlık sunsa da bir yandan da yaptırım uyguluyor aslında. Kilo-beslenme kontrolünden, kişisel finans planınızı yönetmeye varana kadar bir çok uygulama var. Sosyal networkler de bu şekilde. Çocukluk arkadaşınızdan, eski patronunuza varana kadar bir çok kişi sosyal ağınızda bulunur. Ve tanışmak istediğiniz bir çok kişiyi de bu gibi platformlarda bulabilirsiniz. Sonuçta; “hem olan, hem de olması gereken” bir network ortaya çıkar. En son ne zaman mesaj yazdığınızdan, hangi işi konuştuğunuza, karşılıklı ne fayda sağladığınıza varana kadar ölçmek zorunda kalırsınız. Bu doğal yaptırımın faydası, uzun vadede kişisel markalaşma olarak ortaya çıkacaktır. 

Gelişen dünyada çok fazla bilgiye maruz kalmak, aşırı stres yükü ile başa çıkmaya çalışmak, sosyal trendlerin baskısını hissetmek insanlara bir çok detayı unutturabiliyor. Ve bu gibi web-mobil uygulamalar her yerde, her zaman yaşamı kontrol edebilme imkanını sunuyor. İlerleyen zamanlarda, büyük resmi daha rahat takip edebileceğimiz uygulamalar çıkacak. Düşündüğümüz şeylerden tüm davranışlarımıza kadar bir kontrol mekanizması olacak. Örneğin sosyal network anlamında daha niş uygulamalar;

-          Akraba ve aile dostlarının üye olabilidiği özel networkler.

-          Arkadaş, dost, iş arkadaşı, koç-mentor ilişkileri gibi kategorilerde oluşacak networkler.

-          Hedefler, hobiler, tutkular çerçevesinde oluşacak networkler. 

Düşündüklerimizi, gördüklerimizi, duyduklarımızı arşivleme ve paylaşma adına da daha özel uygulama örnekleri de şöyle olabilir; 

Aklınıza gelen bir kelimeden yola çıkarak, bu kelimeyi yaşamınıza yansıtabilir ve takip edebilirsiniz. Örneğin bisiklet. Bisiklet ile ilgili bağlantılar açabilirsiniz. Kızım, kızım için doğum günü hediyesi, doğum günü için parti organizasyonu, organizasyonun tanıtım için reklam ajansı, bisiklet firmasını tanımak, firmadaki boş pozisyon için iş başvurusu, o firmada çalışan bir kişi ile samimi olmak ve networke eklemek v.s. bu zinciri istediğiniz kadar uzatabilir ve tüm bilgilerinizi, tasklarınızı, hedeflerinizi takip edebilirsiniz. 

“Bu kadar bilgiyi kim girecek, web-mobil ortamını bu kadar kim kullanacak” demeyin. İhtiyacı olan, iş ve özel yaşamını daha verimli hale getirmek isteyen, yaşamında marka olmak isteyen herkes kullanacak. Önemli olan ne kadar “fayda” amaçlı kullanıldığı olacak. Bu kadar bilgiyi devlet de kullanabilir, teröristler de, radikal gruplar da.

“Geek” değilim ama bir çok uygulamayı takip etmeye çalışıyorum. Gün geçtikçe daha çok kişinin ortak ihtiyaçlarına cevap verebilecek uygulamalar çıkıyor. Bir yandan “Google Notes” kapanıyor ama diğer yandan çok daha kullanışlı uygulamaların haberleri geliyor. Bir çok ihtiyacımı karşılamayan yığınla startup ve projeleri var. Ama hiç durmuyorlar ve çalışıyorlar biliyorum. 

Yukarıda örneğini verdiğim “bir kelimeden yola çıkarak düşündüklerimizi kayıt altına alma ve takip etme” ile ilgili sorusu olanlar bana yazabilirler.

Saygılarımla. 

1-

2- Daha önce uygulanmış olup olmadığını, ya da benzeri olup olmadığını araştırabilirsin. Ama unutma ki sen çok daha farklı katma değerlerle projeni ortaya koyabilirsin. Fikrin aynı olması seni ümitsizliğe sevketmesin. Pazar payını ya da “ölçeklenme”yi araştır ama kaygılarını büyüterek baştan pes etme.

3- İyi bir analize ya da geliştirmeye başlamadan en kötü ihtimali düşünerek yola çık. Yani “tutmama” ihtimalini göz önünde bulundurarak “attığın taş, ürküttüğün kuş” hesabını yap.

4- Geliştirmeye hemen başlama. En az 1 ay daha analize devam. Her analiz versiyonunda hep bir şeyler eklemek yerine çıkarmayı da dene. Kullanıcı için en anlamlı ihtiyacı ve en yalın süreci keşfet.

5- Prototipi geliştirmeden ve ilk testleri geçmeden konu hakkında kimseye bahsetme. Büyük ihtimalle aradan 6 ay geçmesi gerekir. Dilini tutabilecek misin? Bence “hayır”. O zaman tüm eleştirilere ve cesaret kırıcı, aşağılayıcı telkinlere hazır ol. Özellikle de başkası tarafından kopyalanma riskine karşı.

6- Hemen patent filan almaya çalışma. Belki de ölü doğacak bir proje için 1000 TL daha harcama lüksünü sana kim veriyor.

7- Başlangıç maliyetlerini en aza indirmeye çalış. Bedava uygulamalardan, bedava networklere varana kadar her imkanı değerlendir. “Çok az” diyeceğin maliyetleri toplasan ikinci el bir araba alabilir. Ama büyük ihtimalle senin araban yoktur ve yollarda sürünüyorsundur. Ha, bu durumda hala taksiyi kullanıyorsan da batma ihtimalin yüksektir.

8- “Fikir” aşamasında iken ne ortak ara, ne de yatırımcı. Aklından bile geçirme. Sessiz, sakin, büyük hırs ve beklentilere kapılmadan devam et.

9- İster analiz, ister uygulama, ister pazarlama planı, ister satış anlamında çok küçük dahi olsa her gün bir şeyler yap ve sabırlı ol. Başka bir yerlerden gelirin var ise onunla idare et. Bütün ümidini yeni fikrine bağlama. “Gemileri yakacak kadar projeye güveniyorum” diyorsan o başka, yak da gör bakalım tekrar sahile çıkana kadar neler gelecek başına.

10- Daha önce girişim yapmış ama başarılı olamamış isen önceki yaptıklarını listele. Doğru yöntemleri daha güçlü şekilde uygula, yanlış yöntem ve kanalları hayatından çıkar. Özellikle de sosyal network anlamında daha seçici olarak ilerle. Aynı kişi, yöntem ve çabalarla yine aynı sonuca ulaşırsın.

11- Fikrini, projeni haftada, ya da ayda bir tahtaya kaldır ve sorgula. Ya da belli bir aşamaya gelmiş ise güvendiğin başka kişilere sorgulat, fikirlerini al, danış.

12- Fikrini denemeye aç ve tüm geri bildirimleri değerlendir. Site ziyaretçi sayısına da bak ama hangi “keyword”lerle geldiklerini, ne kadar süre site içinde kaldıklarını, kullanım oranlarını, aktif olup olmadıkları gibi kriterleri daha çok incele. Yani hedef kitleni bul, değiştir ve perçinle.

13- Projeni ilerletemiyorsan kendini heba etme. Rafa kaldır, ileride tekrar değerlendirilebilir. Şirketlerin de kişilerin de beyinlerindeki raflarda o kadar çok bekleyen dosya vardır ki. Yalnız değilsin bu konuda.

14- Dikkat, insanların, toplumun, ülkenin belki 10 yıl sonra alışabileceği, kullanabileceği bir fikir bulmuş olabilirsiniz. Başka ülkelerde “tuttu” diye aldanmayın. Kullanıcı da, yatırımcı da hazır değil ise çırpınmanın bir anlamı yok.

15- Girişimci ruhlu insanlar duramaz bilirim. Ama ne olur her fikri “proje” olarak değerlendirmeyin. Her ne yaparsanız yapın hayatı kaçırmadan girişimcilik yapın. Çok çalışmak da, planlı olmak da, bütçenin yetersiz olması da sizi yaşamdan koparmasın. Hayatınızın en önemli projesi, yine “hayatınız”dır, unutmayın.

Saygılarımla.

1- Göründüğü, algılandığı şekliyle ne kadar “hafif” ?

2- Ulaşılması ve sonuç elde edilmesi için yolu, yöntemi ne kadar  “kısa” ?

3- Uygulanma tarzı ne kadar “kolay” ?

4- Sonuçları ne kadar “faydalı” ?

Proje planlarınız, girişimleriniz, “to do list” leriniz, hayati kararlarınız v.s. her şey için geçerli.

Kendinizi, iş ve özel yaşamınız için bu süzgeçlerden geçirdiğinizde geriye ne kalıyor?

Saygılarımla.

Yönetmen (Y): Maalesef müdürüm, yetiştiremedik.

M: Neden, nasıl olur, üst yönetime söz vermiştik ama, acil bir durum oldu her halde? Anlat. (Üst müdürlerden biri söyleniyor bu arada haklı olarak ve şöyle yapmak gerekiyordu diye tavsiyeleri sıralıyor)

Y: Sistem yavaşladı müdürüm. Üç arkadaş girişleri yetiştiremedik. Saat 24:00 oldu ve faturayı basamadık.

M: Neden o saate kaldınız? Cuma günü de mesai yapmıştınız üstelik.

Y: Eksik çıkan ürünler için siparişte düzeltme yapıldı müdürüm.

M: Sistem sorununu bilgi işlem müdürüne haber verdiniz mi?

Y: Vermedik, zaten tatil, yurt dışı merkez bile düzeltemezdi.

Müdür öğleye kadar moral bozuk gezinmektedir. Şefi tekrar çağırır ve sorar.

M: Bana gerçekleri söylemiyorsun, ne oldu Cumartesi, bana anlatır mısın?

Y: Müdürüm işin açığı, biliyorsunuz zaten Cumartesi’leri tam ekip çalışmıyoruz. Yine de yetişirdi ama;

- Bir arkadaşın çocuğu aniden rahatsızlandı gelemedi.
- Bir arkadaş uyanamadı ve geç geldi.
- O siparişin haricinde gün içindeki siparişler de o kadar çoktu ki.

M: Peki tüm bunları o anda nöbetçi müdüre haber verdin mi?

Y: Hayır

M: Yakın yerde oturan ekip çalışanlarını aradın mı?

Y: Hayır.

M: Hiyerarşideki ilk müdürün olarak bana ilettin mi?

Y: Hayır.

M: Bu işlem şirket için hayati bir konu olsa idi nasıl çıkardık işin içinden?

Y: Üzgünüm müdürüm.

M: Üst yönetim yanlışı, yönetim, planlama zaafını kimde görür sende mi, bende mi?

Y: Tabi ki sizde müdürüm.

SONUÇLAR;

1- Yönetim sürekli takipte olmalı, belli aralıklarla geri bildirim almalı ve bu bilginin doğruluğunu sahaya çıkarak ölçmeli.
2- Yönetim blok işlerin son saatini daha erkene çekerek mesai planını normalin dışında yapmalı.
3- Alt yönetim ya da işin sorumlusu bu geri bildirimleri atlamamalı. Tüm sorumluluğu üstlenmemeli ve anında ilgili kişilere haber vermeli.
4- Alt yönetim acil yardım çağırma gibi konularda hemen plan yapabilmeli ve bunu uygulamalı. Çözüm bulamıyorsa yine müdürlerine bilgi vermeli.

Kısa günün büyük dersi. Başarılar.

2- Yaşadığımız anı tüm gerçekliğiyle hissedebilmek için pratik nefes egzersizleri yapmamız gerektiğini, bilincimizi bu şekilde kontrol ederek uzaklarda gezen dşüncelerimizden sıyrılarak kendi evimize nasıl tekrar dönülebileceğini öğrendim.

3- Düşüncelerimizin yoldan geçen herhangi bir taksi, araç olabileceğini ve bunlara binip giderek yaşamımıza yön verdiğimizi, yalancı rüyalara kandığımızı ve bunların baş edilemeyecek çoklukta sürekli devam ettiğini ve bunlara nasıl da kandığımızı öğrendim.

4- İnsan en kaliteli varlık olduğuna göre, her nefes alıp verişi dahil tüm davranışlarını, hareketlerini bilinçli bir şekilde yapması gerektiğini, yoksa öylesine bir hayat yaşayarak bunu ilerleyen yaşlarda değiştirmenin çok zor olacağını öğrendim.

5- Dün katıldığım yazarlar, editörler toplantısında kitaptaki ana yazıların yanında, dipnotlarının, kaynaklarının çok daha önemli olduğunu ve her cümlenin bir kitap değerinde olduğu düşünülerek üzerinde detaylı kafa yorulması gerektiğini öğrendim.

6- Bazı kitaplar, yazılar vardır ki tekrar tekrar okunduğunda o andaki algı gücümüze göre çok farklı şeyler anlayabileceğimi öğrendim.

7- Bilim adına, ilim adına gelecek nesillere en doğru bilgileri aktarabilmek için birilerinin ömürlerini buna adadığını, sadece “para, para, para” demeden, bıkmadan bu konuda ölene kadar çalışmaya kararlı olduklarını, her bilginin gönüllü öğretmen gibi çevreye yayılması gerektiğini öğrendim.

8- Düşündüğümüz projeleri yeterince doğru ve ısrarlı bir şekilde vurgulayarak, üzerinde çalışmayı devam ettirirsek bazı fırsatların kendiliğinden geleceğini, önemli olan bu fırsatları verimli kullanmak olduğunu öğrendim.

9- Çok küçük yaşlardan itibaren yaşamımda asıl korumam gereken fikir, kişi, proje ve hedefleri nasıl da unutmuş olduğumu, ne kadar da çok oyalayan “şey” olduğunu öğrendim.

10- Öğrenciliğin çocuklara iyi not alma amaçlı bir zorunluluk olduğunu, o nedenle gerekli okullar zar zor bittikten sonra okuma, araştırma, öğrenme gibi çabaların gereksiz olarak algılandığını, halbuki eski dilde “talebe” dendiğini hatırlayarak bilgiyi sürekli “talep” etmem gerektiğini öğrendim.

Bu öğrendiklerimi unutmadan her gün nasıl uygulayabilirim bilemiyorum. Ama sürekli içinde bulunduğumuz web, mobil dünyada öncelikle kendim için bunları bana hatırlatacak uygulamalar peşindeyim. Hatta çıkardığım bazı analizler için yazılım hazırlıkları dahi yapıyorum. Soyut gibi duran bu konular nasıl uygulama olur derseniz, yurt dışındaki öğrenci takip programlarının bile, kişisel markalaşma çerçevesinde bu davranışları sürekli ölçtüklerini bilmenizi isterim.

Saygılarımla.